{"id":2976,"date":"2020-01-26T20:11:01","date_gmt":"2020-01-26T19:11:01","guid":{"rendered":"http:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/?p=2976"},"modified":"2020-01-27T09:23:44","modified_gmt":"2020-01-27T08:23:44","slug":"joaldun-vs-zanpantzar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/2020\/01\/26\/joaldun-vs-zanpantzar\/","title":{"rendered":"Joaldun vs Zanpantzar"},"content":{"rendered":"\n

Estoy en el pueblo de Ituren, en Navarra porque hoy y ma\u00f1ana viven sus curiosos carnavales, con unos llamativos personajes denominados JOALDUNAK<\/em><\/strong>. Recorren las calles haciendo sonar sus grandes cencerros, llamados aqu\u00ed \u00abjoare<\/em>\u00ab. Y de proviene su nombre.<\/p>\n\n\n\n

Pero, los for\u00e1neos, como s\u00edmbolo de lo m\u00e1s genuino de nuestra cultura, lo hemos copiado y exportado a otros rincones, haciendo una imitaci\u00f3n de su fiesta. Y en muchas ocasiones, much\u00edsimas, denomin\u00e1ndola con el equ\u00edvoco nombre \u00abzanpantzar<\/em>\u00ab, algo que l\u00f3gicamente incomoda a los genuinos, a los habitantes de estos pueblos navarros de Ituren y Zubieta.<\/p>\n\n\n\n

Zanpantzar <\/strong><\/em>es el carnaval en s\u00ed y, m\u00e1s concretamente, tambi\u00e9n un mu\u00f1eco de paja que simboliza esta fiesta y que se quema o se tira al r\u00edo como cierre del carnaval, sirviendo tambi\u00e9n como ritual de purificaci\u00f3n. En origen su nombre es Saint Pansart<\/strong><\/em>, ‘San Panzudo’, una especie de \u00abSancho Panza\u00bb, en referencia a los excesos de la gula, propios de estas fiestas. En cualquier caso, nada que ver con nuestros impolutos personajes que, con sus sonoros \u00abjoare<\/em>\u00ab, hacen retumbar estas verdes monta\u00f1as. Lo explico con citas concretas y m\u00e1s detalle en la versi\u00f3n de euskera, a continuaci\u00f3n. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nere arrebari maitasunez, gaur bere urtebetetze eguna delako<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nafarroako Ituren herrian nago, bertako entzute handiko ihauteetan. Eta burura etorri zait, hemengoak oso kezkatzen dituen kontu bat: kanpoko askok nahasten ditugula joaldunak <\/strong><\/em>eta zanpantzarrak<\/strong><\/em>. Are txarrago, euren ohitura han-hemen kopiatu dugunez, okerra hedatzen ari da, arreta handiena jantzi eta antzekoetan jarri dugulako baina ez izenean. Hasiko gara beraz…<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lazaro Erregerena joaldunaren joareak<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

JOALDUNAK<\/strong>. Ituren eta Zubietako ihauteetan parte hartzen duten pertsonaia ezagunak joaldunak <\/strong><\/em>dira eta ez zanpantzarrak<\/em>. Joare <\/em>hitzetik sortutako izena da: joare <\/em>+ duena<\/em>. Joare, ‘arrana’, ‘zintzarria’, ‘eskila’, ‘bulunba’, ‘dunba’, ‘pulunpa’ hitzen sinonimoa… da. Hau da, joalduna <\/em>da ‘joarea daramana’.<\/p>\n\n\n\n

ZANPANTZARRAK<\/strong>. Zanpantzarra ez da inolaz ere joalduna. Zanpantzar<\/em>, jatorriz, ‘ihautea’ da. Honela zioen Juan Bautista Agirrek 1803. urtean: \u00abDeitzen diogu honela urte berritik austerrerainoko denborari eta beste leku batzuetan deritza i\u00f1oteriak, iuateriak, aratusteak, zanpantzarrak<\/strong><\/em>\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Eta batez ere, hirugarren eta azken egunari, astearteari esaten zaio horrela: \u00ab Zanpanzart <\/strong>i\u00f1aute eguerdian<\/em>…\u00bb (J. V. Etxagarai, 1773-1855) edo \u00abalgunos concretan esta palabra a significar el tercer d\u00eda de Carnaval<\/em>\u00bb (R. M\u00aa Azkue, 1905)<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Joaldunak gaur, Iturengo karriketatik. Aurrean, Lazaro Erregerena, denbora gehien daramana (50 urte) eta horregatik, taldean aginteak ematen dituena<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

MASKARA<\/strong>. Bestalde, inauterietako maskara <\/em><\/strong>bera ere izan liteke, batez ere… \u00abneska itxura hartzekoa\u00bb denean!: \u00abZanpantzarra<\/strong>: masque d\u00e9guis\u00e9 en habits malpropes, en guenilles, g\u00e9n\u00e9ralment en v\u00eatements de femme: ihauteria huntan baginuen zanphantzar zikhin asko<\/em>\u00bb (Maurice Harriet, 1814-1904). <\/p>\n\n\n\n

PANPINA<\/strong>. Azkenik, baita erabilera handikoa ere, ihaute batzuetako ikonoa den lastozko panpina<\/em> da \u00abZanpantzar<\/strong>: Fantoche que representa al carnaval y se quema o se arroja al agua el d\u00eda de Ceniza para indicar que el carnaval ha terminado<\/em>\u00bb (R. M\u00aa Azkue, 1905).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Joaldunekin batera, ihaute guztietan bezala, transgresioa islatzen duten pertsonaia mozorrotuak, ahal dela, gizonak emakume itxura hartuta<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

SAINT PANSART<\/strong>. Izatez, pertsonaia hori San Pantzar<\/em> da, Saint Pansart<\/strong><\/em>, \u00abSan Panzudo\u00bb esango bagenu bezala edo \u00abSancho Panza\u00bb modukoa, ihauteetako gehiegikeriak eta aseezinak islatzen dituelako.<\/p>\n\n\n\n

Gero, inauteri horietan joareak jotzea edo ez, beste kontu bat da…<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Joaldunak karrikak bedeinkatzen beren joare-hotsaz. Ikus nola dagoen apainduta aldameneko etxea.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Beraz, pertsonaiak izendatzeko orduan, ez ditzagun imitatzaileok jatorrizkoak mindu: joaldunak <\/em><\/strong>dira eta ez zanpantzarrak<\/em>. Egin dezagun ahalegina.<\/p>\n\n\n\n

Gora Ituren, gora Zubieta eta gora euren ihautea. Eta, Azkuek Gipuzkoako Beterrian jaso zuen moduan… \u00ab…bihar dela Zanpantzart<\/strong>, egin dezagun arte, tripan larruak zart<\/em>…\u00bb<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Estoy en el pueblo de Ituren, en Navarra porque hoy y ma\u00f1ana viven sus curiosos carnavales, con unos llamativos personajes denominados JOALDUNAK. Recorren las calles haciendo sonar sus grandes cencerros, llamados aqu\u00ed \u00abjoare\u00ab. Y de proviene su nombre. Pero, los for\u00e1neos, como s\u00edmbolo de lo m\u00e1s genuino de nuestra cultura, lo hemos copiado y exportado … Sigue leyendo Joaldun vs Zanpantzar<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1544],"tags":[94720,156180,156172,156173,156177,156179,156176,156174,30890,94640,156175,156178],"class_list":["post-2976","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sin-categoria","tag-aratuste","tag-el-nombre","tag-ihaute","tag-ihauteria","tag-ituren","tag-izena","tag-joaldun","tag-joaldunak","tag-ohiturak","tag-tradiciones","tag-zanpantzar","tag-zubieta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2976","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2976"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2976\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2987,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2976\/revisions\/2987"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2976"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2976"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2976"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}