{"id":426,"date":"2017-02-18T21:10:17","date_gmt":"2017-02-18T20:10:17","guid":{"rendered":"http:\/\/blogs.deia.com\/arca-de-no-se\/?p=426"},"modified":"2018-08-27T08:38:51","modified_gmt":"2018-08-27T06:38:51","slug":"haragia-okela-bihurtu-genuen-eguna-euskararen-beste-bitxikeria-bat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/2017\/02\/18\/haragia-okela-bihurtu-genuen-eguna-euskararen-beste-bitxikeria-bat\/","title":{"rendered":"\u201cHaragia\u201d \u201cokela\u201d bihurtu genuen eguna. Euskararen beste bitxikeria bat."},"content":{"rendered":"

\"16251772_263464370740890_262084362988037388_o\"<\/a><\/p>\n

Euskarak, munduko gainerako hizkuntzek bezala, badu hainbat bitxikeria bere barruetan. Horietako bat, ezezaguna, orain doakizuena: okela<\/em> eta haragia<\/em> hitzen arteko nahasketa zaharra. Has gaitezen…<\/p>\n

OKELA<\/em> ALA HARAGIA,<\/em> HUTS ALA BETE<\/strong><\/span>
\nNi bizi naizen eskualdean, Euskal Herriaren mendebaldean, okela<\/em> besterik ezin da aipatu etxetik kanpo jaten gaudenean. Nahikoa litzateke haragi<\/em> hitza aipatzea, aiztoa baino zorrotzagoak liratekeen begiradak sentitzeko gure bizkarrean. Hemen, okela<\/em> delako. Eta gauza bera Gipuzkoako sagardotegi zoragarrietara goazenean eta, edariaren arduragabekeriaz, \u201csamur dago okela\u201d bat eskapatzen zaigunean: badakite zein aldetakoak garen.<\/p>\n

\"gf_posts_oarso-1060x460\"<\/a><\/p>\n

HARAGIZKO BEKATUAK<\/strong><\/span>
\nHala ere, gurean, okela <\/em>bai. baina… harakin<\/em> eta harategi<\/em> besterik ez dugu. Okela<\/em> hitzari erreferentzia egiten dionik ez dugu. Gainera, \u201charagizko bekatuak\u201d ere badira Bizkaian, jaten ez den haragi horrekin egiten direnak… Horretan maisu, Joannes Leizarraga apaiza, bere Testamentu Berriaren itzulpenean (1571): \u00abIunktaturen zaio bere emazteari eta izanen dirade biak haragi bat\u00bb, \u2018bere emaztearekin batu eta haragi bakarra egiten dute\u2019… ez da txarra adibidea. Baina utz ditzagun lizunkeriak eta itzul gaitezen bidera.<\/p>\n

\"sexo-edad-media-5-644x362\"<\/a><\/p>\n

Gaur egun, lurraldeen arteko horren bereizketa \u201cdialektal\u201d argia iruditzen zaiguna oso berria da. Bere horretan zebilen Azkue gizajoa, zoro baten moduan: \u00abEn gran parte de Bizkaya<\/span> [Bizkaia] no llaman as\u00ed a la de comer, sino okela, a la com\u00fan<\/em>; […]. En algunas partes de V<\/em> [Bizkaia], como Plencia<\/em> [Plentzia], Barrika, llaman haragi a la carne de comer<\/em>\u00bb. Hau da: gauza bat eta bere kontrakoa.<\/p>\n

Gainera, Bizkaiko klasikoetara joanda, Peru Abarkan edo Lazarragan esaterako, haragia<\/em> eta ez \u201cokela\u201d erabiltzen da. Eta amaitzeko, gain-gainean ditugun Aratuste<\/em> (inauteri) mendebaldeko izena \u201charagia\u201d uztetik ei datorrena.<\/p>\n

OKELA:<\/em> ZATI TXIKIA<\/strong>
\nJatorrian okela<\/em> zen jaten zen edozein gauza txiki, janaldi nagusien artekoa, \u201caskari\u201d baten moduan: \u201cogi-okela\u201d, \u2018ogi zati bat\u2019 edo, urrutira joan barik \u201charagi-okela\u201d, \u2018haragi apur bat\u2019.
\nHorretaz ondo ohartu zen Larramendi (1690-1766) trebea: \u00abCarne<\/em> en un dialecto, y en otro, pedacito de carne<\/em>\u00bb. \u00abPedazo de cualquiera cosa comestible\u00bb zela argitaratu zuen geroago Araquistainek (1700-1765).<\/p>\n

Eta ez dakigu nola edo zehazki zein garaitan, baina noizbait okela<\/em> hitzak haragia<\/em> berbaren lekua inbaditu zuen. Zaharra izango da aldaketa hori, halere, Lagran (Arabako) herriko ordenantza zahar batzuetan esaten delako abere talde ezberdinak elkartzeko erabiltzen zen modua. Horien artetik, bitxikeria hau \u00ab…los bueyerizos<\/em> [itzainak] har\u00e1n su reclamo<\/em> […] llamando<\/em> \u201coquela, oquela, oquela<\/em>\u201d\u00bb (1569). XVI. mendean… horra hor.<\/p>\n

\"Chuleton<\/a><\/p>\n

BAINA ZER DA<\/span> OKELA?<\/em><\/strong>
\nOkela<\/em> substantiboaren urrutiko jatorria latinezko buccela<\/em> hitza da, \u2018ahotxo\u2019, \u201caho txikia\u201d. Erdal boquilla<\/em> hitz berbera da. Baina hortik, latinez ere, egun euskal \u2018ahamen, mokado, otamen, kopau\u2019 edo erdal \u2018bocado\u2019… hitzek duten esanahi berbera hartu zuen. Esan bezala, baita latinez ere. Gurean, \u201cogi-kopau\u201d, \u201cogi-okela\u201d… formak hasi ziren erabiltzen. Eta, suposa dezakegu,\u00a0haragi-okela\u00a0<\/em>(‘haragi apur bat’) hartatik iritsiko ginela gure egungo txingarren gaineko okela<\/em> goxora.<\/p>\n

Aurrekoaz gain komeni da aipatzea, sarri gaizki esaten den arren, \u201cokela bat\u201d dela eta ez \u201cokel bat\u201d. Hain zuzen ere, buccela<\/em> hitzaz ari garelako…<\/p>\n

\"122\"<\/a><\/p>\n

URDAI OKELEA<\/strong><\/span>
\nBeste barik. Baina irakurtzeari utzi baino lehen, gogoan izan bihar \u201cbasaratuste\u201d eguna dela. edo \u201ckanporamartxo\u201d edo \u201csasimartxo\u201d edo \u201cbasokoipetsu\u201d edo dena delakoa. Eta hor ohitura dela txitxi-burduntzian jatea \u201curdai xerra\u201d bat. Edo Nicholaus Landuccio bisitariak esanahi berberarekin argitaratu bezala (1562)… \u201curdai-okelea<\/em>\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Euskarak, munduko gainerako hizkuntzek bezala, badu hainbat bitxikeria bere barruetan. Horietako bat, ezezaguna, orain doakizuena: okela eta haragia hitzen arteko nahasketa zaharra. Has gaitezen… OKELA ALA HARAGIA, HUTS ALA BETE Ni bizi naizen eskualdean, Euskal Herriaren mendebaldean, okela besterik ezin da aipatu etxetik kanpo jaten gaudenean. Nahikoa litzateke haragi hitza aipatzea, aiztoa baino zorrotzagoak liratekeen … Sigue leyendo \u201cHaragia\u201d \u201cokela\u201d bihurtu genuen eguna. Euskararen beste bitxikeria bat.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1544],"tags":[94728,4578,20,94727,94726],"class_list":["post-426","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sin-categoria","tag-bitxikeria","tag-etimologia","tag-euskara","tag-haragia","tag-okela"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=426"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2094,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/426\/revisions\/2094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}