{"id":706,"date":"2017-07-18T21:45:42","date_gmt":"2017-07-18T19:45:42","guid":{"rendered":"http:\/\/blogs.deia.com\/arca-de-no-se\/?p=706"},"modified":"2018-08-29T12:03:13","modified_gmt":"2018-08-29T10:03:13","slug":"txosna-ala-txozna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/2017\/07\/18\/txosna-ala-txozna\/","title":{"rendered":"Txosna ala txozna"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>[Frantziako ikazkinak euren txosnan<\/em>]<\/p>\n

Uda iritsita, jaiak nonahi. Eta jaiekin batera, egun horietarako espresuki ezartzen diren behin-behineko tabernak. Baina, izena emateko orduan, alaitasuna eteten da sarri: nola jarri, \u00abtxosna\u00bb<\/strong> ala \u00abtxozna\u00bb?<\/strong><\/span> Hori zalantza!!<\/p>\n

Ezbairik gabe, TXOSNA<\/strong> da zuzen dagoen forma bakarra eta Hiztegi Batua<\/em>n hala jasoa duguna. Beraz, amaituta gaurgero eztabaida.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Baina zer da txosna<\/em> bat? Nire gurasoei galdetuta<\/span>, erdaraz erabilita ere, argi dute erantzuna: iraupen gutxirako egiten zuten aterpe bat<\/span>. Esaterako, abeltzain batek \u00abtxabola\u00bb<\/em> egiten du mendialdean, urtez urte hara joango delako egotera. Baina, ikatz-txondorretan edo karobiko lanetan ibiltzen zenean, egun batzuk jagoten pasatzeko aterpetxo bat behar zenean, edonola egiten zen, adar batzuez edo, eraikin sendoa izan barik: hori da \u00abtxosna\u00bb<\/em> bat. Zer esanik ez, izen horrekin ere ezagutzen dute jaietan ipini ohi diren taberna modukoak.<\/p>\n

\"\"<\/a>[Ikazkinak, txondorra zaintzeko txosna prestatzen<\/em>]<\/p>\n

Esanahiaren aldetik, gaztelaniazko \u00abchoza\u00bb<\/em> hitzetik ez dabil oso urrun. Eta nik uste dut horretatik datorkiola \u00abz<\/em>\u00bb soinua \u00abtxozna\u00bb<\/em> aldaki ez zuzenari, herri-etimologia oker batengatik seguruenik<\/span>, hitz biak, \u00abtxosna\u00bb<\/em> eta \u00abchoza\u00bb<\/em> baliokideak izan direlako esanahian eta oso hurbilak soinuetan.<\/p>\n

Nahaste hori dela-eta, Emiliano de Arriagak berak argi esaten digu bere Lexic\u00f3n bilba\u00edno<\/em> (1896) liburuan \u00abtxosna\u00bb<\/em> erdal \u00abchoza\u00bb<\/em> hitzetik datorrela. Beraz, herri ustekoa izango zen iritzi hori duela mende bat bederen:<\/p>\n

\u00abChosna<\/strong> (Del castellano \u00abchoza\u00bb). Tienda de campa\u00f1a que arman en las romer\u00edas con cuatro [h]orcones metidos en tierra y otro m\u00e1s largo en sentido horizontal, sirviendo de cumbre a la cubierta que es de lienzo \u00f3 lona, lo mismo que los costados. En su interior se guisa y sirve de comer y de beber a los romeros<\/em>\u00bb.<\/p>\n

Eta, gehigarri, txosnen arduradunak, beti emakumeak antza:<\/p>\n

\u00abChosnera<\/strong> (de \u00abchosna\u00bb). La due\u00f1a o explotadora de una chosna, entre las cuales se contaron cocineras de fama para aderezar un guisado de cordero, una casuelada de sardinas o una fuente de bacalao en salsa o de merluza frita<\/em>\u00bb.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bitxia da, lehenbiziko sarreran, txosnei buruz egindako deskribapena, beroriek baitira irudi zaharretan agertzen zaizkigunak. Urrutira jo barik, nola ez, Jose Arrueren margoetan.<\/p>\n

Hori guztia alde batera utzita, jakin badakigu \u00abtxosnak\u00bb<\/em> erabili izan direla feria esanguratsuenetan, herrietako mugaz kanpoaldean itxaroteko merkantziekin edo saltzeko ganaduarekin<\/span>, autoritateen sartzeko baimena jaso arte. Edota azoka horietara zihoazenen atseden-lekua. Horietatik datozkigu \u00abAlto de la Choza<\/em>\u00ab, \u00abTxosnagana\u00bb<\/em> eta horrelako toki-izenak, ugari samarrak gure toponimian.<\/p>\n

Baina ez dirudi \u2014ez behintzat hizkuntzaren aldetik\u2014 \u00abtxosna\u00bb<\/em> eta \u00abchoza\u00bb<\/em> zerikusirik dutenik elkarren artean. Azken hau, \u00abchoza\u00bb,<\/em> Penintsulako ipar-mendebaldeko hizkuntzetatik \u2014galiziera edota portuguesa\u2014 datorkigu<\/span> eta latinaren \u00abpluteum\u00bb<\/em> hitzetik letorke. Harago oraindik, \u00abplutea\u00bb<\/em> bere plural formatik: azken honetatik sortuko zen \u00abchoza\u00bb<\/em> hitza, alde horretako pl > ch<\/em> bilakaera ezagunaren bitartez (alderatu chover, chubasco, chano, chantar, chopo<\/em>… hitzekin)<\/p>\n

\"\"<\/a>[Cazorlako ikazkinak euren txosnen ondoan<\/em>]<\/p>\n

Izatez, Erromanizazioaren garaiko \u00abpluteum\u00bb (\u00abpluteus\u00bb)<\/em> horiek ziren aldi baterako eraikinak, txabolak. Baina batez ere, gerretako setioetan erabilitako eraikin mugikor bat zen, barruan zeuden soldaduek kanpoko erasoetatik babestuta jarduteko, dela arietearekin, dela harresiak zulatzen edo<\/span>…<\/p>\n

\"\"<\/a>[Pluteum, gerra-arma, \u00abchoza\u00bb hitzaren sorreran<\/em>]<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Baina, esan bezala, printzipioz ez du gure \u00abtxosna\u00bb<\/em> hitzarekin zerikusirik. Kenduta herrietako jaietan gorputzari litroka ematen zaion \u00abgerra\u00bb…<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[Frantziako ikazkinak euren txosnan] Uda iritsita, jaiak nonahi. Eta jaiekin batera, egun horietarako espresuki ezartzen diren behin-behineko tabernak. Baina, izena emateko orduan, alaitasuna eteten da sarri: nola jarri, \u00abtxosna\u00bb ala \u00abtxozna\u00bb? Hori zalantza!! Ezbairik gabe, TXOSNA da zuzen dagoen forma bakarra eta Hiztegi Batuan hala jasoa duguna. Beraz, amaituta gaurgero eztabaida. Baina zer da txosna … Sigue leyendo Txosna ala txozna<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1544],"tags":[94812,94811,94809,94810],"class_list":["post-706","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sin-categoria","tag-pluteum","tag-txabola","tag-txosna","tag-txozna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/706","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=706"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2112,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/706\/revisions\/2112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}